زمینه
ابررایانه فوگاکو، یکی از قدرتمندترین مراکز محاسبات علمی جهان، در تاریخ ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ بهدلیل یک حملهٔ سایبری مشکوک، بهطور ناگهانی از دسترس خارج شد. این مرکز، که توسط سازمان پژوهشی ریکن (RIKEN) اداره میشود، دارای ۱۵۸٬۹۷۶ گره محاسباتی است که هر کدام با پردازندهٔ ۴۸ هستهای و ۳۲ گیگابایت حافظه تجهیز شدهاند؛ مجموعاً ۷٬۶۳۰٬۸۴۸ هسته پردازشی و بیش از ۵ پتابایت حافظه را در اختیار پژوهشگران قرار میدهد.
نکات اصلی
- دسترسی غیرمجاز: مهاجمان ابتدا به داشبورد آنلاین فوگاکو دسترسی پیدا کردند و سپس به سرورهای حاوی اطلاعات کاربران، از جمله نام، ایمیل و دادههای ورود، نفوذ کردند.
- دادههای فاششده: ۴٬۲۲۲ کاربر فوگاکو و ۳۷۵ کاربر سامانهٔ کوچکتر ریکیو (Rikyu) ممکن است در معرض افشاگری قرار گرفته باشند.
- بدافزار کشفشده: بررسیهای اولیه نشان میدهد که دامنه حمله فراتر از داشبورد بوده و بدافزار در سرورهای آسیبدیده یافت شد.
- پاسخ سازمانی: ریکن فوراً فوگاکو را از شبکه خارج کرد و در حال بررسی میزان نفوذ و نوع دادههای به سرقت رفته است. همچنین با سایر ابررایانهها تماس گرفته و وضعیت امنیتی آنها را ارزیابی میکند.
چرایی و پیامدها
- نقص در لایههای حفاظتی: گزارشها نشان میدهد که فوگاکو فاقد برخی لایههای حفاظتی ضروری بوده که این امر امکان نفوذ را فراهم کرده است.
- تأثیر بر پژوهش: خاموش شدن فوری مرکز باعث اختلال قابل توجهی در برنامههای پژوهشی شد؛ پژوهشگران که زمان دسترسی خود را پیشبرنامهریزی کرده بودند، با تاخیر مواجه شدند.
- خطرات آینده: اگر اطلاعات ورود به سرورهای آسیبدیده ذخیره شده باشد، سایر ابررایانههای مشابه ممکن است در معرض خطر قرار گیرند.
جمعبندی
حملهٔ سایبری به ابررایانه فوگاکو، با دسترسی غیرمجاز به دادههای حساس کاربران و اختلال در خدمات محاسباتی، نشاندهندهٔ اهمیت لایههای حفاظتی قوی در زیرساختهای علمی است. بررسیهای جاری و اقدامات پیشگیرانهٔ ریکن، گامی اساسی در جلوگیری از تکرار چنین حوادثی و حفظ امنیت پژوهشهای علمی میباشد.
جایگاه بینالمللی و تأثیرات احتمالی
- در دورهٔ ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲، این سیستم به طور پیوسته در صدر فهرست Top 500 ابررایانهها قرار داشت و در آخرین نسخهٔ این فهرست در جایگاه نهم ظاهر شد.
- در مقایسه، سامانهٔ کوچکتر ریکیو با ۲۸۸ هزار هسته پردازشی فعالیت میکند؛ در حالی که ظرفیت محاسباتی این دو پلتفرم بهصورت قابل توجهی متفاوت است.

نگرانیهای امنیتی و بررسیهای جاری
- عدم وجود شواهد افشای دادههای پژوهشی
هیچ مدرکی مبنی بر انتشار مجموعه دادههای پژوهشی در دسترس نیست، اما هنوز مشخص نشده است که چه اطلاعاتی از سامانهها خارج شده باشد.
- تحلیل سوابق لو رفته
- بررسی در حال انجام است که آیا اطلاعات فاششده متعلق به سازمانها یا افراد خارجی بودهاند یا خیر.
- این موضوع در چارچوب بررسیهای امنیتی ملی و بینالمللی قرار دارد.
- پیوند با حملات سایبری اخیر
- چندین حمله سایبری در ماههای گذشته به کسبوکارها، شرکتهای مخابراتی، سرویسهای ابری و نهادهای عمومی در ژاپن رخ داده است.
- این رخدادها باعث شد دولت توکیو بودجه اضطراری برای تقویت توانمندیهای ملی در حوزهٔ امنیت سایبری اختصاص دهد.
پیامدهای احتمالی
- اجرای بارهای کاری غیرمجاز بر روی این پلتفرمها میتواند مشکلات جدی در محیطهای پژوهشی حساس ایجاد کند.
- تأثیرات احتمالی بر روی امنیت دادههای حساس و زیرساختهای حیاتی در سطح ملی و بینالمللی قابل توجه است.